Wspieranie rozwoju psychoseksualnego osób z ASD.

Szanowni Państwo, Drodzy Rodzice.

Kolejny mój wpis będzie dotyczył bardzo ważnej i niestety przemilczanej kwestii, z reguły nierealizowanej podczas indywidualnych zajęć rewalidacyjnych, a mianowicie edukacji seksualnej lub bardziej edukacji psychoseksualnej uczniów ze spektrum autyzmu.  Od razu pragnę zaznaczyć, iż nie jestem edukatorem seksualnym i nie prowadzę zajęć „wychowania do życia w rodzinie”. Zresztą uważam, iż taka forma zajęć nie jest adekwatna do możliwości, potrzeb i percepcji poznawczej osób z ASD. Swoją wiedzę, którą chcę Państwu przekazać czerpię od jednego z najważniejszych autorytetów z Polsce. Mam na myśli dr Izabelę Fornalik, która od wielu lat zajmuje się tematyką seksualności osób niepełnosprawnych intelektualnie/w tym osób z ASD/, którą miałem zaszczyt słuchać, podczas szkoleń   i prelekcji. Warto zapoznać się z jej publikacjami i artykułami.

Moi uczniowi z ASD, jak ich rówieśnicy, przeżywają i doświadczają swojej seksualności. Problem polega na tym, iż:

Dla mnie jedna teza jest oczywista: radzeniem sobie z seksualnością uczniów z ASD oraz naukę jej akceptowania i przeżywania w sposób akceptowany społecznie muszą się zająć trenerzy umiejętności społecznych i komunikacyjnych we ścisłej współpracy z rodzicami. Jeżeli nie oni to kto? Jeżeli nie podczas zajęć terapeutycznych, to gdzie?

Rozważmy teraz propozycję dr Fornalik…

Edukacja seksualna w placówce – różne możliwości.

Edukacja seksualna osób z ASD może mieć różny charakter. Z jednaj strony niezmiernie ważne są oddziaływania edukacyjne podejmowane przez rodziców w domu. Stanowią one swoistą bazę, bez której nasze działania często nie mają szans powodzenia. Ale zarazem dzieciom, młodzieży i dorosłym potrzebna jest formalna edukacja seksualna, która odbywa się w placówce. Oba te warianty edukacji nie powinny stać w opozycji do siebie, lecz powinny się uzupełniać.

Edukacja seksualna – ustalenia terminologiczne.

 Ujęcie holistyczne i  pozytywne edukacji seksualnej:

Zgodnie z taką definicją podstawowym celem edukacji seksualnej jest skupienie się na seksualności, jako pozytywnym ludzkim potencjale i źródle satysfakcji i przyjemności. Powinna ona opierać się na zaakceptowanych na arenie międzynarodowej praw człowieka, a szczególności prawie do wiedzy, dzięki której możliwa jest profilaktyka.

Holistyczna edukacja seksualna powinna opierać się na zasadach:

Edukacja seksualna ma na celu uzyskanie następujących rezultatów:

Faktem jest, iż w przypadku dużej grupy osób z ASD nie da się osiągnąć wszystkich wymienionych rezultatów. Nie wszystko musimy poruszać. Należy przy tym równiez uwzględnić światopogląd rodziców/opiekunów ucznia oraz jego samego. Niezmiernie ważne jest natomiast staranie się, by osoba z ASD otrzymała taką edukację, która w jej indywidualnej sytuacji życiowej pozwoli w jak największym stopniu być zdrową seksualnie.

Co mówią przepisy dotyczące edukacji seksualnej?

W polskim prawie nie istnieją przepisy dotyczące edukacji seksualnej, które odnosiłyby się konkretnie do grup osób  ASD. Istotne więc są przepisy regulujące zasady realizacji przedmiotu „wychowanie do życia w rodzinie”. Przepisy te ulegają nieustannym zmianom.

Co oznacza tzw. „dostosowanie wymagań edukacyjnych” w ramach przedmiotu „wychowanie do życia w rodzinie” ?

Zgodnie z przepisami prawa nauczyciel jest obowiązany indywidualizować pracę  z uczniem na obowiązkowych i dodatkowych zajęciach edukacyjnych, odpowiednio do jego potrzeb rozwojowych i edukacyjnych praz możliwości psychofizycznych na podstawie:

 

Obszary dostosowania obejmują: warunki procesu edukacyjnego, to znaczy zasady, metody, formy, środki dydaktyczne; zewnętrzną organizację nauczania oraz warunki sprawdzania wiedzy i umiejętności (metody i formy sprawdzania i kryteria oceniania).

W przypadku przedmiotu „wychowanie do życia w rodzinie” owo „dostosowanie” dotyczyć powinno głównie warunków procesu edukacyjnego. Niezbędny jest taki dobór metod i form pracy oraz środków dydaktycznych, który ułatwi osobie z ASD właściwe przyswajanie wiedzy i umiejętności.

Oto propozycje „dostosowań” w ramach przedmiotu „wychowanie do życia w rodzinie”:

Jedynym ze sposobów wspierania seksualności osób z ASD jest opracowanie w placówce specjalnego programu, który można realizować podczas zajęć rewalidacji indywidualnej  z zakresu treningu umiejętności społecznych i komunikacyjnych. Materiał przekazywany uczniom powinien być dostosowany do ich możliwości i potrzeb psychofizycznych przez doświadczonego i kompetentnego terapeutę. Należy zawsze pamiętać, iż rozwój psychoseksualny uczniów z ASD w niczym nie różni się od rozwoju ich neurotypowych rówieśników. Nie możemy mieć złudzeń i patrzeć na uczniów z ASD, jak na dzieci, które przecież „nie interesują się tymi tematami”. Proszę mi wierzyć interesują się i to bardzo. Wiedzę czerpią niestety z Internetu, podsłuchując rozmowy kolegów i koleżanek. Problem polega na tym, iż w związku z dysfunkcjami teorii umysłu, centralnej koherencji NIE potrafią oni ocenić, zróżnicować i zinterpretować, jakie zachowanie  nie są akceptowane społecznie. Dlatego tym bardziej należy ich tego nauczyć i uświadomić, po to, aby nie było takich zachowań jak: masturbacja na lekcji, w toalecie szkolnej, autobusie itp. Pamiętajmy – WALCZYMY O PRZYSZŁOŚĆ I SAMODZIELNOŚĆ naszych uczniów z ASD. Wspólnie…

Poniżej umieszczam Kartę Praw Osób z Autyzmem. Niech w treści w niej zawartę będą dla nas refleksą w pracy z uczniami nieneuronormatywnymi. 

 

Oto pełen tekst Karty Praw Osób z Autyzmem:

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uznaje, że osoby z autyzmem mają prawo do niezależnego, samodzielnego i aktywnego życia oraz nie mogą podlegać dyskryminacji.

Sejm stwierdza, iż oznacza to w szczególności:

1. PRAWO osób z autyzmem do możliwie niezależnego i w pełni wartościowego życia, pozwalającego na pełne rozwinięcie własnych możliwości, wykorzystanie szans życiowych i pełnienie ról społecznych;

2. PRAWO osób z autyzmem do adekwatnej, bezstronnej i dokładnej i przeprowadzonej w możliwie najwcześniejszym okresie życia diagnozy i opinii medycznej, pedagogicznej, psychologicznej i logopedycznej;

3. PRAWO osób z autyzmem do łatwo dostępnej, bezpłatnej i adekwatnej edukacji, dostosowanej do możliwości i potrzeb ucznia z autyzmem i pozwalającej na pełnienie ról społecznych, w tym szczególnie ról zawodowych;

4. PRAWO osób z autyzmem do pełnego uczestnictwa w procesie podejmowania wszelkich decyzji dotyczących ich przyszłości, także za pośrednictwem reprezentantów; w miarę możliwości ich życzenia powinny być uwzględniane i respektowane;

5. PRAWO osób z autyzmem do warunków mieszkaniowych uwzględniających specyficzne potrzeby i ograniczenia wynikające z ich niepełnosprawności;

6. PRAWO osób z autyzmem do wsparcia technicznego i asystenckiego niezbędnego do zapewnienia możliwie produktywnego życia, gwarantującego szacunek i możliwy poziom niezależności;

7. PRAWO osób z autyzmem do wynagrodzenia wykluczającego dyskryminację oraz wystarczającego do zapewnienia niezbędnego wyżywienia, odzieży, mieszkania, a także gwarantującego zaspokojenie innych koniecznych potrzeb życiowych;

8. PRAWO osób z autyzmem do uczestniczenia, w miarę możliwości bezpośrednio lub za pośrednictwem reprezentantów, w procesach tworzenia dla nich form wsparcia oraz tworzenia i zarządzania placówkami tak, aby były one dostosowane do ich specyficznych potrzeb;

9. PRAWO osób z autyzmem do odpowiedniego poradnictwa i usług dotyczących zdrowia fizycznego, psychicznego oraz zaspokojenia potrzeb duchowych, w tym również zapewnienia odpowiednich z uwagi na potrzeby i wybory osoby metod terapeutycznych i leczenia farmakologicznego;

10. PRAWO osób z autyzmem do odpowiedniego kształcenia i przygotowania zawodowego oraz zatrudnienia wykształcenia i szkolenia zawodowego wykluczającego dyskryminację i stereotypy; uwzględniających indywidualne zdolności, możliwości i prawo wyboru zainteresowanej osoby;

11. PRAWO osób z autyzmem do wsparcia w korzystaniu ze środków transportu w formie adekwatnej do ich potrzeb i możliwości;

12. PRAWO osób z autyzmem do wsparcia umożliwiającego uczestniczenie i korzystania z dóbr kultury, rozrywki, wypoczynku i sportu;

13. PRAWO osób z autyzmem do wsparcia umożliwiającego równy dostęp do usług publicznych oraz rozwijanie aktywności społecznej;

14. PRAWO osób z autyzmem do poszanowania intymności życia osobistego oraz do tworzenia pozbawionych przymusu związków z innymi osobami, w tym również związków małżeńskich;

15. PRAWO osób z autyzmem do bezpośrednich lub za pośrednictwem reprezentantów porad prawnych i usług adwokackich, a także do pełnej opieki prawnej i ochrony ustawowej;

16. PRAWO osób z autyzmem do egzystencji w warunkach odpowiednich do ich możliwości i potrzeb, w szczególności do egzystencji pozbawionej lęku i poczucia zagrożenia związanego z nieuzasadnionym umieszczeniem w szpitalu psychiatrycznym albo w innych instytucjach ograniczających swobodę i wolność osobistą;

17. PRAWO osób z autyzmem do ochrony przede nadużyciami, przemocą fizyczną i zaniedbaniem;

18. PRAWO osób z autyzmem do adekwatnej terapii i ochrony przed nadużywaniem i przedawkowaniem środków farmakologicznych;

19. PRAWO osób z autyzmem do uzyskiwania bezpośredniego bądź za pośrednictwem reprezentantów dotyczących ich informacji, w szczególności danych pochodzących z dokumentów i rejestrów medycznych psychologicznych, edukacyjnych i administracyjnych.

 

Karta Praw Osób z Autyzmem nie jest aktem prawnym, którego nieegzekwowanie skutkowałoby sankcjami. Główną jej funkcją jest zwrócenie uwagi na to, że osoby z autyzmem są osobami o specyficznych potrzebach, często różnych od potrzeb innych osób niepełnosprawnych.

 


zobacz wszystkie artykuły