Zachowania autoagresywne u dzieci ze spektrum autyzmu – perspektywa integracji sensorycznej.

Integracja sensoryczna to proces organizujący docierające do mózgu informacje płynące z ciała i środowiska. W procesie tym mózg rozpoznaje, segreguje, rejestruje, interpretuje i łączy te informacje tak, by mogły być użyte w reakcji na wymagania płynące   z otoczenia w celowym działaniu.Nazywamy to prawidłową i adekwatną reakcją adaptacyjną. Właśnie o tę adekwatną reakcję adaptacyjną zabiegamy w procesie terapii SI. U dzieci z ASD tych nieprawidłowych reakcji adaptacyjnych jest bardzo wiele. Na podstawie mojego doświadczenia diagnostycznego i terapeutycznego wynika, iż chodzi przede wszystkim o:

Aby zrozumieć istotę i patomechanizm zachowań autoagresywnych w autyzmie polecam książkę Stephana M. Edelsona „Zachowania autoagresywne w autyzmie. Przyczyny i postępowanie. Perspektywa multidyscyplinarna”.  Kluczowa jest tu właśnie perspektywa multidyscyplinarna, ponieważ na tak złożony i bardzo utrudniający codzienne życie problem, jak zachowanie autodestruktywne u dzieci z ASD trzeba patrzeć tylko  w szerszej pespektywie, uwzględniając różne dyscypliny. Autorzy tej fenomenalnej pozycji wskazują między innymi na kwestię: zaburzeń metabolicznych, neurologicznych, skutków ubocznych przyjmowania leków neuroleptycznych, alergii, nieprawidłowego odżywiania, diety, innych współwystępujących zaburzeń psychicznych, które mogą implikować występowanie zachowań autoagresywnych. 

Mówią również o zaburzeniach przetwarzania sensorycznego (SPD), które mogą wpływać na powstawanie zachowań autoagresywnych. Czym zatem jest zachowanie autoagresywne? Zachowania autoagresywne (ang. self – injurioous behavior) – to jeden   z najpoważniejszych problemów występujących  u niektórych dzieci i młodzieży z ASD. Zachowania autoagresywne należą do najbardziej wyniszczających i najtrudniejszych  w leczeniu i terapii problemów, które występują u osób z całościowymi zaburzeniami rozwoju. Ten typ zachowań jest bardzo zróżnicowany, jednak wszystkie mogą prowadzić do uszkodzenia tkanek. Do najczęstszych form zachowań autoagresywnych należą: uderzanie głową i bicie się po głowie; gryzienie ramion, rąk i nadgarstków; nadmierne drapanie się i szczypanie skóry;  Rzadsze formy obejmują: naciskanie gałek ocznych palcami lub wkładanie palców do oczu, wyrywanie sobie włosów ( trichotillomania), a także drapanie się lub „dłubanie” w okolicy odbytu. 

Zachowania autoagresywne – to szczególny rodzaj ograniczających, powtarzających się i stereotypowych zachowań, uwzględnionych jako podstawowe kryterium diagnostyczne ASD w „Diagnostycznym i statystycznym podręczniku zaburzeń psychicznych (DSM-5). Same SIB natomiast nie zostały włączone w kryteria diagnostyczne ASD. W ogólnym ujęciu te powtarzające się ruchy (również SIB) mogą pełnić funkcję adaptacyjną.

Chociaż do tej pory nie przeprowadzono wnikliwych badań epidemiologicznych dotyczących zaburzeń modulacji sensorycznej, to jednak kilku wybitnych badaczy wysunęło hipotezy związane z neurobiologicznymi mechanizmami SIB w autyzmie;

Miller wraz z zespołem (2007) zajęła się nozologią sześciu podstawowych podtypów zaburzeń przetwarzania sensorycznego. Dwa z nich, najczęściej opisywane zostały ujęte w najnowszym Diagnostycznym i statystycznym podręczniku zaburzeń psychicznym (DSM-5)w opisie autyzmu: nadwrażliwość sensoryczna i podwrażliwość sensoryczna (wcześniej zwane nadreaktywnością sensoryczną i podreaktywnością sensoryczną

Wniosek nasuwa się sam, zaburzenia przetwarzania sensorycznego mogą mieć bezpośredni wpływ na pojawianie się zachowań autoagresywnych lub nasilenie zachowań stereotypowych, co również w literaturze bywa definiowane, jako zachowanie autoagresywne. Moim zdaniem, każde zachowanie dziecka z ASD, które ogranicza lub/i uniemożliwia kontakt, interakcje, relację, uwspólnianie pola uwagi z drugim człowiekiem jest zachowaniem autodestruktywnym. Musi być „terapeutyzowane”. Zachowania, które izolują dzieci z ASD powinny być objęte celowaną terapią. W tym wypadku terapią SI, która może pomóc w redukcji tychże zachowań. 

W tym miejscu chciałbym przeprosić Państwa, że pierwszy mój wpis na tę stronę dotyczy tak ciężkiego tematu. Uważam jednak, że doskonale wiecie Państwo czym jest terapia SI, jakie są symptomy zaburzeń integracji sensorycznej. Artykułów i publikacji na ten temat jest mnóstwo. Mam jednak wrażenie, że problem zachowań autoagresywnych u dzieci i młodzieży z ASD jest przemilczany, pomijany, boimy się go, a to WŁAŚNIE jest problem, na który my terapeuci musimy znaleźć odpowiedź i pomoc…


zobacz wszystkie artykuły